Institucije koje rade svoj posao - glavni uslov za napredak?!

Uključivanje u analizu mikroekonomskih elemenata (70-tih godina prošlog vijeka) vodilo je i aktuelizaciji rada Šumpetera (Schupmeter) i pripadnika Austrijske škole kao što su Von Mizes (von Mises) i Hajek (Hayek). Oni rast objašnjavaju preduzetničkom aktivnošću individualaca koji preuzimaju rizik zarad ostvarenja lične koristi. Međutim, ova aktivnost je moguća na društveno superioran način samo u određenom institucionalnom ambijentu.

Povratak mikroekonomskom fokusu u objašnjavanju ekonomskog rasta značio je i povratak učenju Adama Smita iz 1776. godine, koje je počivalo na slobodnom pojedincu koji prateći lične interese na najbolji način doprinosi i ostvarivanju interesa društva u cjelini.

Foto: fee.org

Osnovne pretpostavke su slobodno tržište, slobodna međunarodna razmjena i podjela rada. Razvoj koji je zasnovan na preduzetničkoj aktivnosti pojedinaca koji koriste specifična znanja i sposobnosti, moguć je samo na bazi adekvatnih institucija i pravila igre koja omogućavaju pojedincima da uživaju korist od svojih aktivnosti. Institucije u tom dijelu omogućavaju stvaranje adekvatnog okvira. Analiza rada Adama Smita i Davida Hjuma (David Hume) ukazuje da su osnovne institucije kapitalističkog sistema: zaštita vlasničkih prava, njihova slobodna razmjena i zaštita ugovora. Smatra se da reafirmacija ovih izvornih učenja predstavlja osnovu institucionalne ekonomije.

U analizama, koje su prezentirane 70-tih i 80- tih godina prošlog vijeka, Nort (North), Hodžson (Hodgson), Rozenberg (Rosenberg) i dr. navode da se ekonomski rast, tehnološka i organizaciona znanja pojavljuju uvijek sa unaprijeđivanjem institucija koje omogućavaju i olakšavaju akumulaciju kapitala i razmjenu svojinskih prava.

Evropsko i neevropsko iskustvo

Snažan razvoj tehničkih znanja u neevropskim zemljama nije vodio industrijskoj revoluciji, kao što je to bio slučaj u Evropi, upravo zbog nerazvijenih institucija koje omogućavaju slobodnu razmjenu i akumulaciju kapitala.

Poslednja dekada u razvoju ekonomske misli pokazala je značaj institucija i politika na ekonomski razvoj. Radovima Bauera (Bauer) (1972) i Norta (North) (1990), «nova ekonomska teorija» ukazala je na značaj institucija i politika koje su konzistentne sa razvojem i efikasnim korišćenjem resursa. ... Zagovornici nove teorije pokazuju da neadekvatne institucije i politike vode rastu koji je ispod njegovog potencijala.

Preduzetništvo kao uslov rasta

Kasper i Streit naglašavaju da preduzetnička aktivnost predstavlja osnovni generator rasta. Međutim, da bi preduzetnička aktivnost mogla da generiše rast ona mora da se odvija u adekvatnom, predvidljivom i pouzdanom institucionalnom okviru, koji omogućava tržišnu razmjenu. Oni dalje smatraju da se ovaj okvir sastoji od kulturnih konvencija i zajedničkih etičkih vrijednosti s jedne strane i formalnih (zakonskih) pravila s druge strane. Institucionalna ekonomija posmatra ekonomski razvoj kao rezultat uticaja makroekonomskih podsticaja na mikroekonomske strukturne promjene i socijalne elemente kao što su pojedinačne preferencije i sistem vrijednosti.

Foto: baycom.rs

Razvoj se javlja kao veličina izvedena iz pojedinačnih akcija ogromnog broja članova društva koji se javljaju kao učesnici na tržištu u najrazličitijim ulogama (proizvođači, potrošači, preduzetnici itd.)

Tekst napisan na osnovu izvora: Kavarić, Vladimir. "Institucije u objašnjavanju ekonomskog razvoja." Preduzetnička ekonomija: 64.